พญานาคราช ตำนานปู่อือลือ ถ้ำนาคา และคำชะโนด

พญานาคราช คือสัตว์กึ่งเทพที่ผูกพันกับความเชื่อของคนไทยลุ่มแม่น้ำโขงมาอย่างยาวนาน ทั้งในฐานะ ผู้พิทักษ์พระพุทธศาสนา และ เจ้าแห่งขุมทรัพย์ใต้พิภพ บทความนี้รวบรวมพื้นฐานความเชื่อเรื่องนาคในพระพุทธศาสนา ตระกูลนาคทั้งสี่ และตำนานสำคัญสามเรื่องของภาคอีสาน คือปู่อือลือ ถ้ำนาคา และคำชะโนด

พญานาคในพระพุทธศาสนา

พญานาคไม่ใช่ความเชื่อพื้นบ้านล้วนๆ แต่ปรากฏอยู่ในคัมภีร์หลายแห่ง เรื่องที่รู้จักกันมากที่สุดคือ พญานาคมุจลินท์ ที่ขึ้นมาขนดกายรองรับและแผ่พังพานบังลมฝนถวายพระพุทธเจ้าตลอด 7 วันหลังตรัสรู้ อันเป็นที่มาของพระพุทธรูป ปางนาคปรก

อีกเรื่องที่สำคัญคือ นาคแปลงกายมาขอบวช ด้วยความเลื่อมใส แต่เมื่อความจริงเปิดเผยจึงต้องลาสิกขา พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติว่าผู้มิใช่มนุษย์บวชไม่ได้ แต่ทรงอนุญาตให้เรียกผู้ที่กำลังจะอุปสมบทว่า “นาค” เพื่อระลึกถึงศรัทธาครั้งนั้น ธรรมเนียมนี้ยังใช้อยู่ในไทยจนถึงปัจจุบัน

ตระกูลนาคทั้งสี่

ตามคัมภีร์ พญานาคแบ่งออกเป็นสี่ตระกูลใหญ่

ตำนานที่หนึ่ง: ปู่อือลือแห่งบึงโขงหลง

ตำนานท้องถิ่นของจังหวัดบึงกาฬเล่าถึง เมืองรัตพานคร ที่ปกครองโดย พระอือลือราชา เมืองนี้อุดมสมบูรณ์และสงบสุขมาช้านาน

เรื่องราวพลิกผันเมื่อ โอรสของพญานาค แปลงกายเป็นมนุษย์ขึ้นมาสมรสกับพระธิดาของเมือง เมื่อความจริงเปิดเผย เกิดความขัดแย้งลุกลามจนกลายเป็น สงครามระหว่างเมืองมนุษย์กับเมืองบาดาล ผลคือเมืองรัตพานครถล่มจมลงกลายเป็น บึงโขงหลง ในปัจจุบัน

ส่วนพระอือลือราชาถูกสาปให้กลายเป็น พญานาคเฝ้าบึง จนกว่าจะถึงยุคที่พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองจึงจะพ้นคำสาป

ตำนานนี้เป็นเรื่องเล่าสืบต่อกันมาในท้องถิ่น มีหลายสำนวนที่ต่างกันทั้งชื่อตัวละครและลำดับเหตุการณ์ เราเลือกนำเสนอโครงเรื่องที่ตรงกันในสำนวนส่วนใหญ่

ตำนานที่สอง: ปริศนาถ้ำนาคา

ถ้ำนาคา ตั้งอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติภูลังกา อำเภอบึงโขงหลง จังหวัดบึงกาฬ เปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าชมอย่างเป็นทางการเมื่อไม่กี่ปีมานี้ และกลายเป็นกระแสอย่างรวดเร็ว

จุดที่ทำให้ที่นี่โด่งดังคือ ก้อนหินขนาดมหึมาที่มีลวดลายคล้ายเกล็ดพญานาค และรูปทรงส่วนหนึ่งคล้ายหัวงูขนาดใหญ่ ผู้ศรัทธาเชื่อว่านี่คือร่างของ ปู่อือลือ ที่ถูกสาปให้กลายเป็นหิน

ในทางธรณีวิทยา นักวิชาการอธิบายว่าลวดลายดังกล่าวเกิดจากปรากฏการณ์ การผุพังของหินทรายตามธรรมชาติ ที่เรียกว่า sun crack หรือรอยแตกจากการยืดหดตัว ซึ่งพบได้ในหลายพื้นที่ทั่วโลก

ทั้งสองคำอธิบายอยู่ร่วมกันได้ เพราะคุณค่าของสถานที่นี้มีทั้งในมิติของ มรดกทางธรรมชาติ และ มรดกทางความเชื่อ ของชุมชน

ตำนานที่สาม: ปู่ศรีสุทโธและย่าศรีปทุมมาแห่งคำชะโนด

วังนาคินทร์คำชะโนด อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี คือสถานที่ที่ชาวอีสานเชื่อว่าเป็น ประตูเชื่อมระหว่างโลกมนุษย์กับเมืองบาดาล

ลักษณะเด่นของที่นี่คือเป็น เกาะที่มีต้นชะโนดขึ้นหนาแน่น ซึ่งชาวบ้านเล่าว่าลอยอยู่เหนือน้ำและไม่เคยจมแม้ในฤดูน้ำหลาก ภายในมี บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ ที่เชื่อกันว่าเป็นทางขึ้นลงของพญานาค

ผู้เป็นเจ้าของสถานที่ตามความเชื่อคือ พญาศรีสุทโธนาค หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า ปู่ศรีสุทโธ พร้อมด้วยชายาคือ ย่าศรีปทุมมา

ตำนานเล่าว่าพญาศรีสุทโธเคยมีข้อพิพาทกับ พญาสุวรรณนาค เรื่องการแบ่งเขตหาอาหาร จนพระอินทร์ต้องตัดสินให้ทั้งสองแยกกันสร้างแม่น้ำคนละสาย ผลงานของพญาศรีสุทโธกลายเป็น แม่น้ำโขง ส่วนของพญาสุวรรณนาคกลายเป็น แม่น้ำน่าน

กฎที่ต้องปฏิบัติเมื่อไปคำชะโนด

• ถอดรองเท้า ก่อนขึ้นสะพานเข้าเขตป่าคำชะโนด
• แต่งกายสุภาพ งดกางเกงขาสั้นและเสื้อสายเดี่ยว
• ไม่พูดจาลบหลู่ หรือล้อเล่นเรื่องพญานาคในเขตศักดิ์สิทธิ์
• ไม่นำอาหารเข้าไปรับประทาน ภายในเขตป่า
• ปฏิบัติตามป้ายประกาศและคำแนะนำของเจ้าหน้าที่อย่างเคร่งครัด

สิ่งที่ควรระลึกก่อนบูชา

ความเชื่อเรื่องพญานาคผูกโยงกับ สัจจะ เป็นอย่างมาก ตำนานเกือบทุกเรื่องมีแก่นเดียวกันคือผลของการรักษาหรือผิดคำสัญญา ผู้ที่ตั้งใจบูชาจึงควรระวังเป็นพิเศษเรื่อง การบนบานเกินกำลังตนเอง เพราะเมื่อบนแล้วต้องแก้บนให้ได้จริง

รายละเอียดคาถาบูชา เครื่องบูชา และวิธีขอทรัพย์อย่างถูกวิธี อ่านต่อได้ที่ คาถาบูชาพญานาคราช ขอทรัพย์และโชคลาภ หรือดู พิกัดสายมูพญานาคภาคอีสาน หากต้องการเดินทางไปด้วยตนเอง