ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
บทสวด · พญานาคราช

คาถาบูชาพญานาคราช ขอทรัพย์และโชคลาภ

รวมคาถาบูชาพญานาคราช ปู่ศรีสุทโธ และย่าศรีปทุมมา พร้อมคำแปล ของไหว้ที่ถูกต้อง วิธีอธิษฐานขอทรัพย์ และข้อควรระวังเรื่องการบนบาน

การบูชาพญานาคราชมีจุดที่ต่างจากการบูชาเทพองค์อื่นอย่างชัดเจน คือ เน้นเรื่องสัจจะและคำสัญญาเป็นอันดับแรก หน้านี้รวบรวมคาถาบูชาปู่ศรีสุทโธและย่าศรีปทุมมาฉบับที่ใช้จริงในพื้นที่คำชะโนด พร้อมคำแปล เครื่องบูชา ขั้นตอนพิธี และวิธีอธิษฐานขอทรัพย์ที่ไม่ทำให้ตัวเองเดือดร้อนภายหลัง

ทำความเข้าใจตำนานเบื้องหลังก่อนได้ที่ พญานาคราช ตำนานปู่อือลือ ถ้ำนาคา และคำชะโนด

บทสวดทั้งหมด

กดปุ่มคัดลอกเพื่อนำคาถาไปใช้ในแอปโน้ตหรือส่งต่อได้ทันที

บทนอบน้อมพระรัตนตรัย (ตั้งนะโม 3 จบ)

สวด 3 จบ ก่อนเริ่มบทบูชาทุกครั้ง

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ
นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ
นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

สำคัญเป็นพิเศษสำหรับการบูชาพญานาค เพราะตามคติพุทธ พญานาคเป็นผู้พิทักษ์พระพุทธศาสนา การตั้งนะโมก่อนจึงเป็นการแสดงว่าผู้บูชายึดพระรัตนตรัยเป็นสรณะเช่นเดียวกับท่าน

คาถาบูชาปู่ศรีสุทโธนาคราช

สวด 1 จบ (มีการกล่าวซ้ำครบสามครั้งอยู่ในบทแล้ว)

กายะ วาจา จิตตัง อะหังวันทา
นาคาธิบดีศรีสุทโธ วิสุทธิเทวาปูเชมิ
ทุติยัมปิ กายะ วาจา จิตตัง อะหังวันทา
นาคาธิบดีศรีสุทโธ วิสุทธิเทวาปูเชมิ
ตะติยัมปิ กายะ วาจา จิตตัง อะหังวันทา
นาคาธิบดีศรีสุทโธ วิสุทธิเทวาปูเชมิ

บทที่ใช้บูชาปู่ศรีสุทโธ เจ้าแห่งวังนาคินทร์คำชะโนด เป็นฉบับที่แพร่หลายที่สุดและใช้กันที่คำชะโนด

คาถาบูชาย่าศรีปทุมมา

สวด 1 จบ ต่อจากบทบูชาปู่ศรีสุทโธ

กายะ วาจา จิตตัง อะหังวันทา
นาคาธิบดีศรีปทุมมา วิสุทธิเทวีปูเชมิ
ทุติยัมปิ กายะ วาจา จิตตัง อะหังวันทา
นาคาธิบดีศรีปทุมมา วิสุทธิเทวีปูเชมิ
ตะติยัมปิ กายะ วาจา จิตตัง อะหังวันทา
นาคาธิบดีศรีปทุมมา วิสุทธิเทวีปูเชมิ

นิยมสวดต่อจากบทบูชาปู่ศรีสุทโธเสมอ เพราะตามความเชื่อทั้งสองพระองค์ประทับคู่กัน

คาถาบูชาพญานาคราชทั่วไป

สวด 3 จบ หรือ 9 จบ

นะติตัง พญามะนาคา อภินัง นาคา สาธุ นะโม พุทธายะ

ใช้บูชาพญานาคโดยรวมโดยไม่ระบุพระองค์ เหมาะกับการสวดริมแม่น้ำ ก่อนลงเรือ หรือเมื่อไปสถานที่ที่มีความเชื่อเรื่องนาค

หัวใจพญานาค

สวด 9 จบ

นาคาธิบดีศรีสุทโธ

บทสั้นสำหรับภาวนาระหว่างวัน เหมาะกับการระลึกถึงคำสัตย์ที่ตนให้ไว้

ความหมายของคาถา

บท "กายะ วาจา จิตตัง อะหังวันทา" แปลว่า ข้าพเจ้าขอนอบน้อมด้วยกาย วาจา และใจ ซึ่งเป็นการถวายความเคารพครบทั้งสามทวาร ส่วน "นาคาธิบดีศรีสุทโธ" หมายถึงพญาศรีสุทโธผู้เป็นใหญ่แห่งนาคทั้งปวง และ "วิสุทธิเทวาปูเชมิ" แปลว่า ข้าพเจ้าขอบูชาเทพผู้บริสุทธิ์

คำว่า "ทุติยัมปิ" และ "ตะติยัมปิ" แปลว่าแม้ครั้งที่สองและแม้ครั้งที่สาม เป็นโครงสร้างบทสวดแบบไทยที่ใช้ย้ำคำอธิษฐานให้ครบสามครั้ง ซึ่งถือว่าหนักแน่นและสมบูรณ์

จุดที่ควรเข้าใจให้ตรงกันคือ **บทสวดพญานาคที่แพร่หลายในปัจจุบันไม่ปรากฏเป็นบทมาตรฐานในพระไตรปิฎก** แต่เป็นบทที่แต่งขึ้นภายหลังตามคติความเชื่อท้องถิ่น จึงมีหลายสำนวนต่างกันไปตามครูบาอาจารย์และตามพื้นที่ เราเลือกนำเสนอสำนวนที่ใช้กันแพร่หลายที่สุดและที่ใช้จริงในพื้นที่คำชะโนด

ส่วนการ "ขอทรัพย์" นั้น ตามคติดั้งเดิมไม่ได้อยู่ที่ถ้อยคำในคาถา แต่อยู่ที่การกล่าวคำอธิษฐานเป็นภาษาไทยหลังสวดจบ โดยระบุให้ชัดว่าต้องการอะไรและจะทำอะไรตอบแทน เพราะความเชื่อเรื่องพญานาคผูกกับเรื่องสัจจะเป็นสำคัญ

ของไหว้และเครื่องบูชา

ของไหว้ที่นิยมใช้

  • น้ำเปล่าสะอาด

    เครื่องบูชาที่สำคัญที่สุด เพราะพญานาคเป็นเจ้าแห่งน้ำ หากบูชาริมแม่น้ำให้ตักน้ำจากแหล่งนั้นถวายได้

  • ดอกบัวสีขาวหรือสีชมพู

    ดอกไม้ที่เกิดจากน้ำ ถือว่าเหมาะสมที่สุดสำหรับการบูชาพญานาค

  • ผลไม้มงคล 5 หรือ 9 อย่าง

    นิยมกล้วย ส้ม องุ่น แอปเปิล และมะพร้าวอ่อน จัดเป็นจำนวนคี่

  • มะพร้าวอ่อน

    ของถวายที่นิยมมากที่คำชะโนด เพราะมีทั้งน้ำและเนื้อในตัวเดียว สื่อถึงความอุดมสมบูรณ์

  • ข้าวตอกและข้าวเหนียวนึ่ง

    ของถวายตามธรรมเนียมอีสาน แสดงถึงผลผลิตจากผืนดินที่น้ำหล่อเลี้ยง

  • ธูป 9 ดอก เทียน 1 คู่

    เลข 9 เป็นเลขมงคลสูงสุด บางสำนักใช้ธูป 16 ดอกสำหรับบูชาพญานาคโดยเฉพาะ

  • ผ้าแพรสีขาว เขียว หรือชมพู

    สีที่นิยมถวายพญานาค บางแห่งใช้ผ้าแพร 7 สีตามความเชื่อเรื่องนาค 7 เศียร

ของต้องห้ามและข้อควรระวัง

  • เนื้อสัตว์และของคาว

    ไม่นิยมใช้บูชาพญานาคตามคติพุทธ เพราะท่านเป็นผู้พิทักษ์พระพุทธศาสนาและรักษาศีล

  • เครื่องดื่มแอลกอฮอล์

    ไม่ใช่ของถวายตามธรรมเนียม และขัดกับหลักการรักษาศีลของผู้บูชา

  • การบนบานเกินกำลังตนเอง

    ไม่ใช่ของไหว้ แต่เป็นข้อห้ามที่สำคัญที่สุด ความเชื่อเรื่องพญานาคผูกกับสัจจะ การบนแล้วไม่แก้ถือเป็นเรื่องร้ายแรงที่สุดตามคติดั้งเดิม

สองข้อแรกเป็นธรรมเนียมการบูชา ส่วนข้อสุดท้ายเรื่องการบนบานคือข้อควรระวังที่สำคัญที่สุด เพราะความเชื่อเรื่องพญานาคผูกกับเรื่องสัจจะเป็นหลัก

ขั้นตอนพิธีบูชา

  1. 1

    ตั้งจิตและรักษาสัจจะ

    ก่อนเริ่มบูชา ให้ทบทวนว่าตนเองมีคำสัญญาใดที่ยังไม่ได้ทำหรือไม่ เพราะความเชื่อเรื่องพญานาคเน้นเรื่องสัจจะเป็นอันดับแรก หากมีสิ่งที่ค้างไว้ควรจัดการให้เรียบร้อยก่อน

  2. 2

    จัดเครื่องบูชา

    ตั้งน้ำเปล่า ผลไม้ ดอกไม้สีขาวหรือสีชมพู และธูป 9 ดอก บนโต๊ะที่สะอาดและสูงกว่าระดับเอว หากบูชาริมน้ำให้หันหน้าไปทางแหล่งน้ำ

  3. 3

    จุดธูปเทียนและตั้งนะโม 3 จบ

    จุดเทียนก่อน แล้วจึงจุดธูป จากนั้นกล่าวบทนอบน้อมพระรัตนตรัยให้ครบ 3 จบ

  4. 4

    สวดคาถาบูชาปู่ศรีสุทโธ

    สวดบท กายะ วาจา จิตตัง จนครบทั้งสามวรรค คือวรรคแรก ทุติยัมปิ และตะติยัมปิ

  5. 5

    สวดคาถาบูชาย่าศรีปทุมมา

    สวดต่อทันทีด้วยบทบูชาย่าศรีปทุมมา ให้ครบสามวรรคเช่นเดียวกัน

  6. 6

    กล่าวคำอธิษฐานขอทรัพย์

    บอกชื่อ นามสกุล วันเดือนปีเกิด และที่อยู่ให้ชัดเจน แล้วระบุสิ่งที่ขออย่างเจาะจง พร้อมบอกว่าตนเองจะลงมือทำอะไรเพื่อไปให้ถึงจุดนั้น ขอในสิ่งที่ตนพร้อมทำจริงเท่านั้น

  7. 7

    ถวายน้ำและแผ่เมตตา

    กรวดน้ำหรือรินน้ำลงดินหรือลงแหล่งน้ำ พร้อมแผ่ส่วนบุญให้เจ้ากรรมนายเวรและสรรพสัตว์ทั้งหลาย รวมถึงเหล่านาคทั้งปวง

  8. 8

    ลาเครื่องบูชา

    เมื่อธูปหมดดอกจึงกล่าวลาเครื่องบูชา แล้วนำผลไม้ไปรับประทานหรือแบ่งปันผู้อื่น

วันที่นิยมสวด
วันเสาร์และวันพระ ซึ่งชาวอีสานเชื่อว่าเป็นวันที่พญานาคขึ้นมาสู่โลกมนุษย์ แต่สวดได้ทุกวัน
เวลาที่นิยมสวด
ช่วงเช้าตรู่ หรือช่วงหัวค่ำใกล้เวลาพลบ ซึ่งถือเป็นช่วงเวลาเชื่อมระหว่างสองโลกตามคติดั้งเดิม

คำถามที่พบบ่อย

คาถาบูชาพญานาคมีหลายสำนวน ควรใช้อันไหน
บทสวดพญานาคที่ใช้กันในปัจจุบันไม่ได้เป็นบทมาตรฐานในพระไตรปิฎก แต่เป็นบทที่แต่งขึ้นภายหลังตามคติท้องถิ่น จึงมีหลายสำนวน แนะนำให้เลือกสำนวนเดียวแล้วใช้ให้สม่ำเสมอ ที่หน้านี้เลือกนำเสนอฉบับที่ใช้จริงในพื้นที่คำชะโนดซึ่งแพร่หลายที่สุด
ไม่ได้ไปคำชะโนด สวดที่บ้านได้ไหม
สวดได้ตามปกติ การบูชาไม่ได้ผูกกับสถานที่ หากบ้านมีแหล่งน้ำหรืออ่างน้ำใกล้เคียงจะยิ่งเหมาะตามคติที่พญานาคเป็นเจ้าแห่งน้ำ แต่ไม่มีก็ไม่เป็นไร ให้เน้นความสะอาดของที่บูชาและความตั้งใจของผู้สวดเป็นหลัก
ขอทรัพย์กับพญานาคต้องบนบานไหม
ไม่จำเป็นและไม่แนะนำสำหรับผู้เริ่มต้น เพราะความเชื่อเรื่องพญานาคเน้นเรื่องสัจจะอย่างมาก การบนแล้วไม่แก้ถือเป็นเรื่องร้ายแรง หากจะบนควรบนเฉพาะสิ่งที่ทำได้จริงและกำหนดเวลาแก้บนให้ชัดเจน วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือการอธิษฐานว่าจะทำความดีอะไรตอบแทนโดยไม่ผูกเป็นเงื่อนไข
ทำไมต้องถวายมะพร้าวอ่อน
มะพร้าวอ่อนเป็นของถวายที่นิยมมากในพื้นที่คำชะโนด เพราะมีทั้งน้ำสะอาดและเนื้อในผลเดียว สื่อถึงความอุดมสมบูรณ์ที่มาพร้อมน้ำ ซึ่งตรงกับบทบาทของพญานาคในฐานะผู้บันดาลน้ำและความอุดม
บูชาพญานาคขัดกับการนับถือพระพุทธศาสนาหรือไม่
ไม่ขัด เพราะในคติพุทธ พญานาคเป็นผู้เลื่อมใสและพิทักษ์พระพุทธศาสนา ดังปรากฏในเรื่องพญานาคมุจลินท์ การบูชาจึงทำในฐานะแสดงความเคารพต่อผู้พิทักษ์พระศาสนา โดยยึดพระรัตนตรัยเป็นสรณะสูงสุดเสมอ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ต้องตั้งนะโม 3 จบก่อนทุกครั้ง

องค์อื่นที่นิยมบูชาคู่กัน

คนไทยนิยมบูชาหลายองค์ควบคู่กันตามด้านที่ต้องการ เลือกอ่านต่อได้ตามความสนใจ

กลับไปหน้ารวมพญานาคราช